XÓA BỎ KHUÔN MẪU GIỚI NGAY TỪ MỖI GIA ĐÌNH

Khi định kiến nằm trong những điều “quen thuộc”

Định kiến giới đôi khi không bắt đầu từ những điều quá lớn lao. Nó có thể xuất hiện ngay trong cách phân công công việc hằng ngày của một gia đình: mẹ nấu cơm, giặt giũ, chăm con; bố lo công việc bên ngoài. Hay trong những suy nghĩ đã tồn tại từ lâu: con trai cần được ưu tiên học hành; phụ nữ nên dành phần lớn thời gian cho gia đình; đàn ông không nên làm việc nhà…

Khi được lặp lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, những quan niệm ấy dễ trở thành điều “mặc nhiên đúng”. Chính vì vậy, thay đổi định kiến và khuôn mẫu giới trước hết phải bắt đầu từ việc giúp mỗi người nhận diện được chúng trong chính đời sống thường ngày.

Đó cũng là cách Hội LHPN tỉnh Quảng Trị lựa chọn khi triển khai 07 Chiến dịch truyền thông xóa bỏ định kiến và khuôn mẫu giới, xây dựng môi trường sống an toàn cho phụ nữ và trẻ em tại các xã Trường Sơn, Kim Ngân, Tân Thành, Cồn Tiên, Ba Lòng, Hướng Hiệp và Bến Quan.
 

Hoạt động được triển khai trong khuôn khổ Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em”, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026.

Các chiến dịch đã truyền thông đến hơn 1.000 lượt đại biểu tại mỗi địa phương, chiến dịch không chỉ hướng đến hội viên phụ nữ mà còn có sự tham gia của đại diện cấp ủy, chính quyền, Mặt trận, các tổ chức đoàn thể và đặc biệt là nam giới trong cộng đồng. Đây là yếu tố quan trọng bởi bình đẳng giới không phải câu chuyện riêng của phụ nữ và càng không thể đạt được nếu chỉ phụ nữ thay đổi.

Thay vì truyền tải những khái niệm mang tính lý thuyết, nội dung truyền thông được gắn với các tình huống gần gũi trong gia đình và cộng đồng. Từ chuyện ai làm việc nhà, ai chăm sóc con cái, quyền được học tập, tham gia các hoạt động xã hội của phụ nữ đến trách nhiệm bảo vệ phụ nữ, trẻ em trước nguy cơ bạo lực, xâm hại… từng vấn đề được trao đổi bằng cách dễ hiểu để người tham gia có thể liên hệ với chính gia đình mình.
 

Không khí các buổi truyền thông càng trở nên sôi nổi thông qua phần giao lưu, đố vui có thưởng. Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản lại mở ra nhiều trao đổi: Việc nhà là trách nhiệm của ai? Nam giới có thể chăm sóc con nhỏ hay không? Khi xảy ra bạo lực gia đình, người chứng kiến nên làm gì? Phụ nữ có quyền tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của gia đình hay không?

Qua mỗi câu hỏi, kiến thức pháp luật, thông điệp về bình đẳng giới và kỹ năng xây dựng môi trường sống an toàn được chuyển tải tự nhiên hơn, giúp người nghe dễ nhớ, dễ hiểu và quan trọng hơn là có thể vận dụng sau khi trở về gia đình.

Thay đổi bắt đầu từ những việc nhỏ

Tại Hướng Hiệp, Chiến dịch truyền thông trở thành một diễn đàn để phụ nữ và nam giới cùng trao đổi về những câu chuyện vốn diễn ra hằng ngày trong mỗi mái nhà.

Điều đáng chú ý là khi những câu chuyện về giới được đặt trong những tình huống cụ thể, khoảng cách giữa khái niệm “bình đẳng giới” với cuộc sống dường như được rút ngắn. Bình đẳng không nhất thiết bắt đầu bằng những thay đổi quá lớn. Đôi khi, đó là việc người chồng chủ động chia sẻ công việc nhà; cha mẹ tạo cơ hội học tập như nhau cho con trai và con gái; người phụ nữ được tham gia bàn bạc, quyết định công việc của gia đình; trẻ em được lắng nghe và được bảo vệ khi có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại.

Theo Chủ tịch Hội LHPN xã Hướng Hiệp Hồ Thị Rơ, qua thực tế tuyên truyền tại cơ sở, nhận thức về bình đẳng giới trong hội viên, phụ nữ và người dân đã có nhiều chuyển biến. Tuy nhiên, một số quan niệm về vai trò của nam giới và phụ nữ trong gia đình vẫn còn tồn tại, nhất là những quan niệm được hình thành từ tập quán, thói quen lâu năm.
“Điều chúng tôi thấy hiệu quả nhất ở chiến dịch là nội dung rất gần với đời sống. Khi đưa ra một tình huống cụ thể như việc chăm con, làm việc nhà hay quyết định những công việc lớn trong gia đình, người dân dễ trao đổi và tự nhìn lại hơn. Đặc biệt, chiến dịch có nam giới cùng tham gia nên thông điệp về bình đẳng giới không chỉ được nói với phụ nữ. Chúng tôi mong muốn sau mỗi cuộc truyền thông, mỗi người sẽ thay đổi từ một việc nhỏ trong chính gia đình mình”.

Từ thực tế ở Hướng Hiệp cũng cho thấy, để thay đổi những quan niệm đã tồn tại lâu dài, một chiến dịch truyền thông chưa thể tạo ra kết quả ngay lập tức. Điều quan trọng là những thông điệp ấy tiếp tục được duy trì trong sinh hoạt chi hội, hoạt động của các tổ truyền thông cộng đồng, các câu lạc bộ, các cuộc họp thôn, bản và trong chính cách ứng xử hằng ngày của mỗi gia đình.

Bởi suy cho cùng, thước đo của truyền thông về bình đẳng giới không nằm ở số lượng người tham dự một sự kiện mà ở những thay đổi sau đó: một người chồng sẵn sàng chia sẻ việc nhà; một người cha dành thêm thời gian trò chuyện với con; một gia đình không còn phân biệt cơ hội học tập giữa con trai và con gái; một người phụ nữ mạnh dạn lên tiếng khi quyền lợi bị xâm phạm; một cộng đồng biết can thiệp, hỗ trợ khi phát hiện phụ nữ và trẻ em có nguy cơ bị bạo lực.

Để phụ nữ và trẻ em được sống trong môi trường an toàn

Một trong những mục tiêu quan trọng của các Chiến dịch là giúp phụ nữ và trẻ em hiểu rõ hơn quyền, vai trò và giá trị của bản thân, đồng thời nâng cao hiểu biết về các quy định pháp luật liên quan đến bình đẳng giới và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ, trẻ em.

Đây là nền tảng để phụ nữ từng bước chuyển từ vị trí “đối tượng được tuyên truyền” trở thành chủ thể của sự thay đổi. Khi hiểu quyền của mình, phụ nữ có thêm khả năng nhận diện những hành vi bất bình đẳng, bạo lực; biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết và chủ động tham gia vào các quyết định liên quan đến bản thân, gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, xây dựng môi trường an toàn cho phụ nữ và trẻ em không thể chỉ đặt trách nhiệm lên vai người phụ nữ. Vì thế, việc khuyến khích nam giới tham gia chiến dịch mang ý nghĩa đặc biệt. Khi nam giới cùng chia sẻ trách nhiệm gia đình, cùng lên tiếng trước bạo lực, cùng tôn trọng quyền và tiếng nói của phụ nữ, những giá trị bình đẳng mới có điều kiện trở thành chuẩn mực chung của cộng đồng.
 

Cùng với đó là vai trò của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận, các đoàn thể và những người có uy tín tại địa bàn. Mỗi lực lượng là một mắt xích để thông điệp bình đẳng giới không kết thúc sau một buổi truyền thông mà tiếp tục được lan tỏa trong cộng đồng.

Thông qua Dự án 8, những năm qua, các cấp Hội LHPN tỉnh Quảng Trị đã triển khai nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ, trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các chiến dịch truyền thông cộng đồng tiếp tục là một trong những phương thức quan trọng để đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và kiến thức về bình đẳng giới đến gần hơn với người dân.

Từ Trường Sơn, Kim Ngân, Tân Thành, Cồn Tiên đến Ba Lòng, Hướng Hiệp, Bến Quan, chỉ là một chiến dịch truyền thông đơn thuần nhưng điều được kỳ vọng ở lại lâu hơn là những câu hỏi mỗi người tự đặt ra sau khi trở về nhà: Trong gia đình mình, công việc đã được sẻ chia chưa? Tiếng nói của phụ nữ đã được tôn trọng chưa? Con trai và con gái đã thực sự có cơ hội như nhau chưa? Và nếu một phụ nữ hay một đứa trẻ cần giúp đỡ, cộng đồng sẽ làm gì?

Xóa bỏ định kiến và khuôn mẫu giới là một hành trình dài, bởi điều cần thay đổi đôi khi chính là những quan niệm đã trở nên quá quen thuộc. Nhưng hành trình ấy có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một việc nhà được sẻ chia, một tiếng nói được lắng nghe, một quyền lợi được tôn trọng và một đứa trẻ được lớn lên trong gia đình an toàn, bình đẳng, yêu thương.

Khi những thay đổi nhỏ ấy được nhân lên trong từng mái nhà, bình đẳng giới sẽ không còn là một thông điệp trên sân khấu truyền thông, mà trở thành một phần tự nhiên của đời sống cộng đồng.
                                                                                                                                                                            Thu Thảo